Dẫn luận về Foucault (Foucault: A Very Short Introduction)

Tác phẩm bắt đầu từ cuộc đời và các trước tác của Foucault, đồng thời nhấn mạnh sự khó khăn khi cố gắng giản lược ông vào một căn tính cố định. Gutting cho thấy tư tưởng Foucault phát triển qua nhiều giai đoạn và nhiều lĩnh vực khác nhau: văn chương, lịch sử tư tưởng, chính trị, tâm thần học, y học, nhà tù và tính dục. Chính sự đa dạng này khiến Foucault vừa là triết gia, nhà sử học tư tưởng, nhà phê bình xã hội, vừa là một trí thức dấn thân. 

Một nội dung quan trọng của sách là phương pháp khảo cổ luận (archaeology). Thay vì truy tìm một lịch sử tư tưởng tuyến tính hay ý định của những cá nhân vĩ đại, Foucault khảo sát những điều kiện lịch sử khiến một hệ thống phát biểu, khái niệm và thực hành có thể xuất hiện trong một thời kỳ nhất định. Cách tiếp cận này làm nổi bật vai trò của diễn ngônvà những quy tắc vô hình quy định cái gì có thể được nói, được xem là tri thức và được thừa nhận là chân lý.

Từ khảo cổ luận, tác phẩm chuyển sang vấn đề phả hệ (genealogy) và quyền lực. Ảnh hưởng từ Nietzsche giúp Foucault phát triển một cách phân tích lịch sử không xem các thiết chế hiện đại đơn thuần là kết quả của tiến bộ, mà đặt câu hỏi về những quan hệ quyền lực đã tạo ra chúng. Quyền lực theo Foucault không chỉ nằm ở nhà nước hay luật pháp mà được phân bố trong các thiết chế, thực hành, chuẩn mực và cơ chế giám sát đời sống hàng ngày.

Điều này thể hiện đặc biệt rõ trong nghiên cứu về bệnh điên, bệnh viện, nhà tù và hình phạt. Trong Kỷ luật và trừng phạt, Foucault phân tích sự chuyển đổi từ các hình thức trừng phạt công khai trên thân thể sang những cơ chế kỷ luật hiện đại tinh vi hơn, hướng đến việc giám sát, huấn luyện và chuẩn hóa hành vi. Gutting cho thấy đây là một trong những ví dụ điển hình nhất về mối quan hệ quyền lực – tri thức trong tư tưởng Foucault.

Các chương cuối mở rộng sang tính dục hiện đại và giai đoạn tư tưởng cuối đời của Foucault. Thay vì xem tính dục đơn thuần là một bản năng tự nhiên bị xã hội đàn áp, Foucault nghiên cứu cách những diễn ngôn y học, tâm lý học, pháp luật và đạo đức góp phần tạo nên các phạm trù về tính dục và căn tính. Giai đoạn cuối đời, ông chuyển trọng tâm sang vấn đề chủ thể, đạo đức và những phương thức mà con người có thể tạo lập chính mình.

Nội dung chính:

Chương 1. Cuộc đời và tác phẩm
Chương 2. Văn chương
Chương 3. Chính trị
Chương 4. Khảo cổ luận
Chương 5. Phả hệ
Chương 6. Triết gia đeo mặt nạ
Chương 7. Bệnh điên
Chương 8. Tội ác và trừng phạt
Chương 9. Tính dục hiện đại
Chương 10. Tính dục cổ đại