Du-già Bồ-tát Giới

Du-già Bồ-tát giới là một tác phẩm có giá trị đối với việc nghiên cứu giới luật Đại thừa, tư tưởng Bồ-tát đạo và Du-già hành tông. Điểm nổi bật của sách là phương pháp khảo cứu văn bản nghiêm túc của Tuệ Sỹ: đối chiếu các truyền bản Sanskrit, Hán và Tạng, đồng thời giải thích giới pháp trong bối cảnh lịch sử, triết học và thực hành.

Thay vì xem Bồ-tát giới đơn thuần như một hệ thống điều cấm, tác phẩm đặt giới trong tiến trình phát triển của Bồ-đề tâm và Bồ-tát hạnh. Vì vậy, các vấn đề bố thí, từ bi, trách nhiệm xã hội, nhân cách cư sĩ, phạm giới và sám hối đều được khảo sát trên nền tảng mục tiêu tối hậu là lợi ích chúng sinh và thành tựu giác ngộ.

Trong phần duyên khởi, Tuệ Sỹ cũng lưu ý sự khác biệt giữa hệ Bồ-tát giới Phạm võng phổ biến trong truyền thống Đông Á và hệ Bồ-tát giới Du-già được trình bày trong Bồ-tát địa. Đây là một chìa khóa quan trọng để người đọc nhận diện nguồn gốc văn bản và đặc trưng tư tưởng của hệ thống giới luật được nghiên cứu trong sách. 

Phần Tổng luận Bồ-tát giới khảo sát hình ảnh Bồ-tát tại gia từ thời Phật, những nhân cách lý tưởng như Úc-già trưởng giả, Thủ trưởng giả, Duy-ma-cật, Thắng Man phu nhân và Thiện Tài; từ đó làm rõ cơ sở xã hội, đạo đức và tâm linh của con đường Bồ-tát. Tác giả tiếp tục phân tích Bồ-đề tâm, giới thể Bồ-tát, các nguyên lý thọ giới, trì giới, phạm giới và sám hối. Cách tiếp cận cho thấy giới không chỉ là những điều cấm mang tính hình thức mà là phương tiện huấn luyện tâm, chuyển hóa hành vi và phát triển trách nhiệm đối với chúng sinh.

Phần dịch và chú giải Giới phẩm triển khai hệ thống giới Bồ-tát với các trường hợp cụ thể về hành vi, động cơ, hoàn cảnh và mức độ vi phạm. Đặc biệt, tác phẩm chú trọng mối quan hệ giữa giới – định – tuệ, giữa kỷ luật cá nhân với lòng từ bi và lợi ích cộng đồng. Qua đó, Tuệ Sỹ trình bày Bồ-tát giới như một nền đạo đức năng động: lấy Bồ-đề tâm làm căn bản, trí tuệ làm định hướng và lợi ích chúng sinh làm mục tiêu của đời sống tu học. Phần duyên khởi của sách cũng xác định đây là tài liệu phục vụ việc học và hành Bồ-tát giới, đồng thời giải thích nguồn văn bản Sanskrit, Hán và Tạng được sử dụng trong quá trình khảo cứu.