Lược sử Phật giáo Ấn Độ

Cuốn sách khảo cứu tiến trình hình thành và phát triển của Phật giáo trên tiểu lục địa Ấn Độ, từ bối cảnh tư tưởng, tôn giáo, chính trị và xã hội trước thời Đức Phật đến giai đoạn Mật giáo và sự truyền bá sang Tây Tạng. Tác phẩm được tổ chức theo bốn thời đại lớn. Thiên thứ nhất trình bày đời sống, sự nghiệp của Đức Thích Tôn, quá trình hình thành Tăng đoàn, kết tập kinh luật và những nội dung căn bản của giáo lý nguyên thủy như Tứ đế, mười hai nhân duyên, nghiệp, Niết-bàn, giải thoát và Tam học. Thiên thứ hai khảo sát sự phân hóa bộ phái, các kỳ kết tập kinh điển, vai trò của vua A Dục, triều Kaniṣka, quá trình hình thành Tam tạng và sự phát triển của Phật giáo Nam truyền. Thiên thứ ba tập trung vào Đại thừa, sự xuất hiện của các kinh điển chủ yếu và các hệ thống tư tưởng gắn với Long Thụ, Đề Bà, Vô Trước, Thế Thân, Trần Na và những luận sư tại Na-lan-đà. Thiên thứ tư khái quát sự hình thành, biến thiên của Mật giáo, quan hệ với Ấn Độ giáo, biến cố do Hồi giáo và tiến trình Phật giáo truyền vào Tây Tạng. Phần phụ lục giới thiệu các di tích Phật giáo Ấn Độ bằng hình ảnh và chú giải. Với cách tiếp cận lịch sử kết hợp giáo lý, nhân vật, kinh điển và khảo cổ, tác phẩm cung cấp một bản dẫn nhập hệ thống, phù hợp cho người học và nghiên cứu lịch sử Phật giáo Ấn Độ. MỤC LỤC Lời giới thiệu Lời tựa Mục lục đại cương Thiên thứ nhất: Thời đại nguyên thủy Phật giáo Chương thứ nhất: Thời đại Đức Thích Tôn I. Tư tưởng tôn giáo đã có trước thời kỳ Đức Thích Tôn xuất thế II. Tư tưởng triết học ở thời kỳ Đức Thích Tôn xuất thế 1. Kỳ-na giáo 2. Lục sư ngoại đạo phái 3. Sáu phái triết học: 4. Phái Nyāya 5. Phái Vaiśeṣika 6. Phái Sāṃkhya 7. Phái Yoga 8. Phái Mīmāṃsā 9. Phái Vedānta III. Trạng thái chính trị và xã hội trong thời đại Đức Thích Tôn Chương thứ hai: Lược sử Đức Thích Tôn I. Đức Thích Tôn trước khi thành đạo II. Đức Thích Tôn sau khi thành đạo III. Đức Thích Tôn nhập Niết-bàn Chương thứ ba: Giáo đoàn tổ chức và Kinh, Luật khởi nguyên I. Giáo đoàn tổ chức, sự tổ chức của Giáo đoàn 1. Cách sinh hoạt của người xuất gia 2. Quy định của Tăng-già II. Kinh, Luật khởi nguyên 1. Kết tập kinh điển lần thứ nhất 2. Khởi nguyên của Luật tạng 3. Kinh tạng khởi nguyên 4. Chương thứ tư: Giáo lý nguyên thủy Phật giáo I. Giáo lý căn bản của Phật giáo II. Tứ đế: Khổ đế, Tập đế, Diệt đế, Đạo đế III. Mười hai nhân duyên IV. Thế giới quan V. Phân loại thế giới: Ngũ thú, Nhị thập ngũ hữu VI. Phiền não và giải thoát: Kiến hoặc, Tư hoặc, Thất hiền vị, Thánh vị VII. Ý nghĩa Niết-bàn VIII. Giáo lý thực tiễn tu hành - Bốn niệm xứ - Bốn chính cần - Bốn như ý túc - Năm căn và năm lực - Bảy giác chi - Bát chính đạo IX. Tam học: Giới, Định, Tuệ Thiên thứ hai: Thời đại Bộ phái Phật giáo Chương thứ nhất: Kết tập kinh điển và sự nghiệp của A Dục Vương đối với Phật giáo I. Kết tập kinh điển lần thứ hai II. Sự nghiệp của A Dục Vương đối với Phật giáo - Tiểu sử A Dục Vương - Sự nghiệp của vua đối với Phật giáo III. Sự kết tập kinh điển lần thứ ba Chương thứ hai: Giáo đoàn phân phái I. Sự đối lập căn bản của hai bộ II. Sự phân liệt về mạt phái của hai bộ 1. Đại Chúng Bộ 2. Kê Dận Bộ 3. Đa Văn Bộ 4. Thuyết Giả Bộ 5. Chế Đa Sơn Bộ 6. Tây Sơn Trụ Bộ 7. Thượng Tọa Bộ 8. Độc Tử Bộ 9. Pháp Thượng Bộ 10. Hóa Địa Bộ 11. Pháp Tạng Bộ 12. Ẩm Quang Bộ 13. Kinh Lượng Bộ Chương thứ ba: Giáo nghĩa của các bộ phái I. Giáo nghĩa của Thượng Tọa và Hữu Bộ - Lời bàn tổng quát - Ngã không pháp hữu luận - Phân loại vạn hữu - Ba khoa Uẩn, Giới, Xứ - Ngũ uẩn - Mười hai Xứ - Mười tám Giới - Tu đạo và chứng quả - Niết-bàn và Phật thân II. Giáo nghĩa của Đại Chúng Bộ - Vạn hữu luận - Tâm tính bản tịnh luận - Niết-bàn và Phật thân III. Giáo nghĩa của mạt phái và chi phái - Lời bàn tổng quát - Hệ thống Đại Chúng Bộ - Hệ thống Độc Tử Bộ - Hệ thống Triết Trung - Hệ thống Kinh Lượng Bộ - Tư tưởng Nhất vị luận - Thắng nghĩa ngã - Vô lậu chủng tử Chương thứ tư: Phật giáo ở vương triều Kaniṣka I. Phật giáo sau triều đại A Dục Vương II. Vương triều Kaniṣka III. Kết tập kinh điển lần thứ tư Chương thứ năm: Phật giáo ở thời kỳ giữa Tiểu thừa và Đại thừa I. Lời tiểu dẫn II. Ngài Nāgasena (Na Tiên Tỳ-khưu) III. Ngài Vasumitra (Thế Hữu) IV. Ngài Aśvaghoṣa (Mã Minh Bồ Tát) V. Giáo nghĩa của ngài Mã Minh - Lời tiểu dẫn - Chư pháp thực tướng - Vạn pháp duyên khởi - Thuyết vạn pháp duy nhất tâm Chương thứ sáu: Việc thành lập Tam tạng I. Luật tạng thành lập II. Kinh tạng thành lập III. Luận tạng thành lập IV. Vấn đề ngôn ngữ của nguyên thủy kinh điển V. Hai hệ thống lớn của kinh điển Phật giáo - Pāli Phật điển - Phạm ngữ Phật điển VI. Trước tác của các Thánh tăng Ấn Độ - Tây Tạng Phật điển Chương thứ bảy: Sự phát triển của Tiểu thừa Phật giáo I. Tiểu thừa Phật giáo thành lập II. Sự phát triển giáo nghĩa của Hữu Bộ III. Sự phát triển của hệ thống Kinh Lượng Bộ IV. Nội dung bộ A-tỳ-đạt-ma Câu-xá luận V. Nam phương Thượng Tọa Bộ Phật giáo - Phật giáo Tích Lan - Bản tuyên thệ - Phật giáo Miến Điện - Phật giáo Thái Lan - Phật giáo Ai Lao - Phật giáo Cao Miên Thiên thứ ba: Thời đại Đại thừa Phật giáo Chương thứ nhất: Khởi nguyên của Đại thừa Phật giáo I. Ý nghĩa Đại thừa và Tiểu thừa II. Khởi nguyên của tư tưởng Đại thừa Phật giáo III. Các kinh điển của Đại thừa Phật giáo thành lập trước thời đại ngài Long Thụ - Kinh Bát-nhã - Kinh Hoa Nghiêm - Kinh Duy-ma - Kinh Thủ-lăng-nghiêm tam-muội - Kinh Diệu pháp Liên hoa - Tịnh độ kinh điển Chương thứ hai: Phật giáo ở thời đại ngài Long Thụ, Đề Bà và Bạt Đà La I. Lược truyện và trước tác của ngài Long Thụ II. Giáo nghĩa của ngài Long Thụ III. Ngài Đề Bà IV. Ngài Bạt Đà La Chương thứ ba: Các kinh điển của Đại thừa Phật giáo thành lập sau thời đại ngài Long Thụ I. Kinh Thắng Man II. Kinh Đại Bát Niết-bàn III. Kinh Giải Thâm Mật - Tư tưởng A-lại-da thức - Thuyết tam tướng, tam vô tính - Thuyết tam thời liễu, vị liễu IV. Kinh Lăng Già Chương thứ tư: Phật giáo ở thời đại ngài Vô Trước, Thế Thân I. Lược truyện và trước tác của ngài Vô Trước - Phần trước tác của ngài Di Lặc - Phần trước tác của ngài Vô Trước II. Lược truyện và trước tác của ngài Thế Thân III. Giáo nghĩa của ngài Vô Trước và Thế Thân Chương thứ năm: Hai hệ thống lớn của Đại thừa Phật giáo I. Các bậc luận sư thuộc hệ thống Thực Tướng Luận II. Các bậc luận sư thuộc hệ thống Duyên Khởi Luận III. Nguyên nhân hưng thịnh của chùa Na-lan-đà Chương thứ sáu: Phật giáo ở thời đại ngài Trần Na đến ngài Giới Hiền I. Ngài Trần Na II. Ngài Thanh Biện III. Ngài Hộ Pháp IV. Ngài Trí Quang và Giới Hiền Thiên thứ tư: Thời đại Mật giáo Chương thứ nhất: Sự thành lập và biến thiên của Mật giáo I. Sự quan hệ giữa Mật giáo và Ấn Độ giáo II. Tư tưởng Mật giáo thành lập III. Sự phát triển của Mật giáo IV. Quân Hồi giáo xâm nhập và bi kịch của Phật giáo Chương thứ hai: Phật giáo Tây Tạng I. Phật giáo bắt đầu truyền vào Tây Tạng II. Sự biến thiên của Mật giáo Tây Tạng III. Kinh điển của Phật giáo Tây Tạng IV. Giáo lý của Phật giáo Tây Tạng Phụ lục: Di tích của Phật giáo Ấn Độ Các sách tham khảo