Phật điển phổ thông: Dẫn vào tuệ giác Phật

Phật Điển Phổ Thông: Dẫn vào Tuệ Giác Phật là một hợp tuyển có quy mô lớn, giới thiệu những giáo lý nền tảng của Phật giáo thông qua khoảng 490 trích đoạn được tuyển dịch từ kinh điển và luận thư thuộc ba truyền thống chính: Thượng tọa bộ, Đại thừa và Kim cang thừa. Tư liệu của sách được khai thác từ các nguồn văn hiến Pāli, Sanskrit, Hán và Tạng, qua đó phản ánh tính thống nhất cũng như sự đa dạng trong tư tưởng và thực hành Phật giáo.

Nội dung được tổ chức theo ba chủ đề trung tâm là Phật, Pháp và Tăng. Phần thứ nhất trình bày cuộc đời Đức Phật lịch sử, phẩm tính giác ngộ và những cách lý giải khác nhau về Phật thân, Phật tính trong các truyền thống. Phần thứ hai khảo sát giáo pháp trên nhiều bình diện: xã hội, quan hệ nhân sinh, nghiệp và tái sinh, đạo đức, thiền định, trí tuệ, con đường tu tập và mục tiêu giải thoát. Phần thứ ba giới thiệu cộng đồng đệ tử xuất gia, tại gia, các bậc hiền thánh và những nhân vật tiêu biểu trong lịch sử Phật giáo.

Công trình được triển khai dưới sự bảo trợ của Hội đồng Vesak Quốc tế và Đại học Mahachulalongkornrajavidyalaya, với sự cộng tác của nhiều học giả, dịch giả thuộc các quốc gia và truyền thống Phật giáo khác nhau. Bản Việt ngữ do Lê Mạnh Thát và Tuệ Sỹ chủ biên đã vận dụng hệ thống thuật ngữ Phật học Hán–Việt phổ biến, đồng thời duy trì các thuật ngữ Pāli, Sanskrit và Tây Tạng cần thiết. Đây là tài liệu nhập môn có giá trị học thuật, thích hợp cho người nghiên cứu, người học Phật và độc giả muốn tiếp cận một cách hệ thống di sản tư tưởng Phật giáo.

MỤC LỤC

• Bối cảnh biên dịch

• Tựa

• Nội dung

• Dẫn luận

  • I. Tổng quan

  • II. Cuộc đời Đức Phật lịch sử

  • III. Tăng-già – Chúng hội đệ tử

  • IV. Tuyển dịch Phật giáo Thượng tọa bộ

  • V. Tuyển dịch kinh điển Phật giáo Đại thừa

  • VI. Tuyển dịch kinh điển Phật giáo Kim cang thừa

PHẦN I. ĐỨC PHẬT

Chương 1. Cuộc đời Đức Phật lịch sử

• Giáng thần, đản sanh và thuở thiếu thời

• Tầm cầu giác ngộ

• Đắc các định vô sắc vi tế

• Khổ hạnh tự hành xác

• Giác ngộ và kết quả

• Phẩm đức viên mãn của Đức Phật

• Đức Phật – vị đạo sư

• Xưng tán Phật

• Dung nghi của Đức Phật

• Điều phục và giáo hóa những người chống đối hoặc đe dọa

• Phật an trú thiền tọa, tán thán tịch tĩnh và tri túc

• Thân bệnh của Đức Phật và tâm từ chăm sóc người bệnh

• Những tháng cuối đời của Đức Phật

Chương 2. Các quan điểm khác nhau về Đức Phật

Thượng tọa bộ

• Tương quan Phật và Pháp

• Tự tánh của Phật

• Tiền thân Phật: Bồ-tát tích tập các ba-la-mật và những đệ tử đắc quả

• Như Lai sau khi chết

Đại thừa

• Danh hiệu và phẩm đức của Đức Phật

• Phật tánh

• Ba “thân” Phật

Kim cang thừa

• Phật tánh

• Tam thân Phật

• Ngũ bộ Phật

• Phật trong tâm

PHẦN II. PHÁP

Chương 3. Các phẩm tính của Pháp

Thượng tọa bộ

• Đặc tính tổng thể của Pháp

• Mục đích tu Phật

• Thái độ đối với các đạo giáo khác

• Tranh luận và khoan dung

• Giáo pháp chú trọng thực hành

• Con đường dẫn đến trí giải thoát

Đại thừa

• Những phẩm tính của Pháp

• Lý do quyết định tu Phật

• Tranh chấp và bao dung

• Pháp là phương tiện đưa tới cứu cánh

• Giáo pháp phân định tùy căn cơ, thu nhiếp tất cả

Kim cang thừa

• Phẩm tính của Pháp

• Lược giải về Pháp

Chương 4. Về xã hội và quan hệ nhân sinh

Thượng tọa bộ

• Thuật trị nước

• Hòa bình, bạo lực và tội ác

• Tài sản và hoạt động kinh tế

• Bình đẳng xã hội

• Bình đẳng nam nữ

• Quan hệ nhân sinh tốt đẹp

• Cha mẹ và con cái

• Vợ chồng

• Bằng hữu

Đại thừa

• Thuật trị nước

• Hòa bình, bạo loạn và tội ác

• Sung túc và kinh tế

• Bình đẳng nam nữ

• Thờ kính và báo ơn cha mẹ

• Hồi hướng công đức cho những người thân đã mất

Kim cang thừa

• Giáo huấn vương đạo nhân ái

• Suy tưởng ân đức của mẹ

Chương 5. Về nhân sinh

Thượng tọa bộ

• Vòng luân hồi (saṃsāra)

• Thân người là quý

• Thế giới của chúng ta trong tương quan với vũ trụ

• Nghiệp

• Những hàm ý nghiệp và tái sanh cho thái độ đối với tha nhân

• Đời này và tất cả tái sanh đều dẫn đến già, bệnh và chết

Đại thừa

• Vũ trụ của chúng ta

• Nghiệp

• Thân người khó được

• Vô thường

Kim cang thừa

• Thân người quý báu

• Luân hồi khổ

Chương 6. Đạo tích và đạo hành

Thượng tọa bộ

• Trách nhiệm cá nhân – tự thân nỗ lực

• Yêu cầu đồng hành thiện tri thức tài đức

• Chức năng và bản chất của tín

• Quy y Phật, Pháp, Tăng

• Hành vi lễ bái

• Tụng các phẩm tánh của Phật, Pháp và Tăng có thể mang lại sự hộ trì và phước lành

• Giới, định, tuệ

• Trung đạo: Thánh đạo tám chi

Đại thừa

• Tín

• Quy y Phật, Pháp và Tăng

• Trách nhiệm và nỗ lực cá nhân

• Trung đạo

• Bồ-tát đạo cao hơn Thanh văn và Độc giác

• Thầy dạy đạo

• Tu tập bồ-đề tâm (bodhi-citta)

Kim cang thừa

• Tín tâm

• Quy y Phật, Pháp, Tăng

• Thiện tri thức

• Hành trung đạo

• Bồ-đề tâm (bodhi-citta)

• Thứ đệ đạo

Chương 7. Đạo đức

Thượng tọa bộ

• Thiện và bất thiện hành

• Bố thí

• Trì giới

• Chánh mạng và các giới khác

• Từ ái và kham nhẫn

• Giúp mình và giúp người

• Chăm sóc thú vật và môi trường

Đại thừa

• Năng lực của thiện pháp

• Bố thí

• Các học xứ giới

• Chánh mạng và các giới phụ

• Giúp mình và người

• Giáo hóa người khác

• Chăm sóc thú vật và môi trường

• Từ và bi

• Ba-la-mật của Bồ-tát

• Bồ-tát nguyện và Bồ-tát giới

Kim cang thừa

• Nghiệp thiện và bất thiện

• Bố thí ba-la-mật

• Trì giới ba-la-mật

• An nhẫn ba-la-mật

• Tinh tấn ba-la-mật

Chương 8. Tu định

Thượng tọa bộ

• Mục đích của thiền định

• Các tùy miên cũng như các tiềm năng sáng chói của tâm

• Năm triền cái và các phiền não khác

• Quan trọng của tác ý

• Chỉ (samatha) và quán (vipassanā)

• Niệm công đức Phật, Pháp, Tăng và sự chết

• Bốn vô lượng tâm: từ, bi, hỷ và xả

• Bốn niệm trụ (satipaṭṭhāna): tu quán (vipassanā) và chỉ (samatha)

• Niệm hơi thở (ānāpāna-sati)

• Thiền, thắng trí và vô sắc định

Đại thừa

• Sơ nghiệp tu định

• Không tham chấp thiền định

• Tâm quang minh

• Tu tập từ và bi

• Niệm Phật

• Chánh niệm

• Chỉ và bốn thiền

• Tu quán

• Thiền (Chan/Zen)

Kim cang thừa

• Thiền định

• Tu đối trị phiền não

• Tu bốn vô lượng

• Bốn niệm

• Tu tự tánh tâm

Chương 9. Trí tuệ

Thượng tọa bộ

• Bản tánh của trí tuệ

• Khổ và bốn Thánh đế

• Duyên sinh và khổ sinh

• Suy nghiệm có phê phán về ý niệm thượng đế sáng tạo

• Không có tự ngã thường hằng

Đại thừa

• Bản tánh của trí tuệ

• Duyên khởi

• Suy nghiệm có phê phán về ý niệm Thượng đế sáng tạo

• Không có ngã thể thường hằng

• Tự tánh Không

• Duy thức và tánh Không của năng-sở nhị nguyên

• Phật tánh: thực tại tích cực

• Sự tương liên tuyệt đối của tất cả pháp

Kim cang thừa

• Ba tuệ

• Duyên khởi

• Quán vô ngã

Chương 10. Những mục tiêu của Phật giáo

Thượng tọa bộ

• Hạnh phúc đời này và đời sau

• Niết-bàn

Đại thừa

• Hạnh phúc đời này và đời sau

• Chứng ngộ tối hậu

• Niết-bàn

• Phật quả

• Tịnh độ

Kim cang thừa

• Hạnh phúc đời này và đời sau

• Chứng ngộ tối hậu

• Niết-bàn

• Sở hành của Phật

PHẦN III. TĂNG

Chương 11. Các đệ tử xuất gia, tại gia và hiền thánh

Thượng tọa bộ

• Chúng đệ tử xuất gia và tại gia

• Chế độ tăng lữ

• Giới luật xuất gia

• Các hạng thánh đệ tử

• A-la-hán

Đại thừa

• Bồ-tát tại gia và xuất gia

• Giới luật xuất gia

Kim cang thừa

• Đời sống tu đạo

Chương 12. Những đời sống gương mẫu

Thượng tọa bộ

• Các đại đệ tử tỳ-kheo A-la-hán

• Các đại đệ tử A-la-hán tỳ-kheo-ni

• Các đại đệ tử tại gia

Đại thừa

• Những đại đệ tử xuất gia

• Những đại đệ tử tại gia

Kim cang thừa

• Đại thành tựu giả

PHỤ LỤC

• Từ vựng Phật học và tên riêng