Đại Phật Sử – Tập 2

Chương 1: Phật Bảo, trình bày câu chuyện về vị thiên Setaketu, tức Bồ-tát Gotama trong kiếp cuối trước khi giáng sinh. Sau khi hoàn tất các pháp Ba-la-mật qua bốn A-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp, Bồ-tát tái sinh ở cõi Tusitā. Khi thời điểm thành Phật đến gần, chư thiên và Phạm thiên thỉnh cầu Ngài hạ sinh vào nhân gian. Bồ-tát quán xét năm điều trọng đại: thời kỳ thích hợp, châu thích hợp, quốc độ thích hợp, dòng tộc thích hợp và người mẹ thích hợp. Sau đó, Ngài quyết định thọ sinh vào dòng họ Sakya, làm con vua Suddhodana và hoàng hậu Mahāmāyā. Chương này cũng trình bày chi tiết sự nhập thai của Bồ-tát, giấc mộng bạch tượng của hoàng hậu Mahāmāyā, các hiện tượng kỳ diệu khi Bồ-tát thọ sinh, sự bảo hộ của chư thiên, sự thanh tịnh đặc biệt của người mẹ Bồ-tát và các điềm lành liên quan. Phần sự đản sanh tại vườn Lumbinī được mô tả theo truyền thống Phật sử Theravāda: hoàng hậu đứng vịn cành cây sāla, Bồ-tát ra đời thanh tịnh, được Phạm thiên, chư thiên và loài người lần lượt đón nhận; sau đó Ngài đi bảy bước và tuyên bố lời vô úy về kiếp sống cuối cùng. Chương 2: Lễ Hạ điền trình bày sự kiện thời thơ ấu của Bồ-tát Siddhattha. Trong lễ Hạ điền, khi vua Suddhodana tham dự nghi lễ cày ruộng, Bồ-tát an trú trong trạng thái thiền định dưới bóng cây. Sự kiện này có ý nghĩa quan trọng vì cho thấy căn cơ thiền định và phẩm chất đặc biệt của Bồ-tát ngay từ thời niên thiếu. Chương 3: Sự trông thấy bốn điềm tướng trình bày bốn cảnh tượng làm chuyển hướng đời sống của thái tử Siddhattha: người già, người bệnh, người chết và vị sa-môn. Đây là bước ngoặt lớn trong đời Bồ-tát, vì qua bốn điềm tướng, Ngài nhận ra tính chất vô thường, khổ đau của đời sống và hình ảnh con đường xuất ly. Chương 4: Sự cắt tóc và trở thành Sa-môn thuật lại sự kiện Bồ-tát rời bỏ đời sống vương giả, vượt thành xuất gia và cắt tóc trở thành sa-môn. Sự kiện này đánh dấu quyết định dứt khoát của Bồ-tát: từ bỏ địa vị thế tục, vương quyền và dục lạc để đi tìm con đường giải thoát tối thượng. Chương 5: Học hỏi và luận bàn với Āḷāra và Udaka trình bày giai đoạn Bồ-tát học đạo với hai vị thiền sư nổi tiếng: Āḷāra Kālāma và Uddaka Rāmaputta. Bồ-tát nhanh chóng chứng đạt những tầng thiền cao mà hai vị thầy chỉ dạy, nhưng nhận ra rằng các thành tựu ấy chưa phải là cứu cánh giải thoát hoàn toàn. Vì vậy, Ngài tiếp tục đi tìm con đường giác ngộ. Chương 6: Bồ-tát thực hành pháp khổ hạnh mô tả giai đoạn sáu năm khổ hạnh cực đoan. Bồ-tát thực hành nhiều phương pháp khắc nghiệt, ép xác và tiết chế thân thể đến mức tận cùng. Tuy nhiên, sau đó Ngài nhận ra khổ hạnh cực đoan không đưa đến giác ngộ. Đây là tiền đề hình thành con đường Trung đạo. Chương 7: Sự chứng đắc Phật quả là chương trọng yếu của tập sách. Chương này trình bày quá trình Bồ-tát từ bỏ khổ hạnh cực đoan, thọ nhận bát cháo sữa, đến cội Bồ-đề, chiến thắng Māra và chứng đắc Vô thượng Chánh đẳng giác. Đây là đỉnh cao của toàn bộ tiến trình tu tập Ba-la-mật qua vô lượng kiếp. Chương 8: Đức Phật trú ngụ ở bảy chỗ trình bày bảy tuần sau khi Đức Phật thành đạo. Trong thời gian này, Đức Phật an trú gần khu vực Bồ-đề đạo tràng, quán chiếu Pháp, thọ hưởng giải thoát lạc và xác lập chiều sâu của kinh nghiệm giác ngộ. Chương 9: Đức Phật quán xét tánh cao siêu của Pháp trình bày sự kiện Đức Phật sau khi giác ngộ quán xét giáo pháp mà Ngài chứng đạt là sâu xa, khó thấy, khó hiểu, vượt ngoài tư duy thông thường. Chương này cũng liên hệ đến việc Đức Phật cân nhắc có nên thuyết pháp hay không, trước khi nhận lời thỉnh cầu của Phạm thiên. Chương 10: Câu chuyện về Sātāgira và Hemavata trình bày một câu chuyện liên hệ đến việc tán thán Đức Phật và sự xuất hiện của giáo pháp. Đây là chương có tính bổ sung, làm nổi bật ảnh hưởng rộng lớn của sự giác ngộ đối với các loài hữu tình ngoài nhân giới. Chương 11: Sự thuyết giảng Thanh tịnh đạo hành trình bày việc Đức Phật bắt đầu chuyển pháp luân, chỉ dạy con đường thanh tịnh và giải thoát. Nội dung chương gắn với sự kiện Đức Phật thuyết pháp cho nhóm năm vị tỳ khưu, đặt nền tảng cho sự hình thành Tăng đoàn. Chương 12: Yasa, con trai vị thương nhân trở thành tỳ khưu thuật lại sự kiện Yasa, một thanh niên giàu có, chán ngán đời sống dục lạc và tìm đến Đức Phật. Sau khi nghe pháp, Yasa chứng ngộ và xuất gia. Đây là một trong những sự kiện quan trọng trong giai đoạn đầu của Tăng đoàn. Chương 13: Đức Phật phái 60 vị A-la-hán đi truyền bá giáo pháp trình bày thời điểm Tăng đoàn đã có sáu mươi vị A-la-hán. Đức Phật khuyên các vị ấy hãy đi mỗi người một phương để truyền bá giáo pháp vì lợi ích và an lạc cho số đông. Đây là mốc khởi đầu quan trọng của công cuộc hoằng pháp có tổ chức. Chương 14: Sự giáo hóa ba anh em ẩn sĩ và một ngàn đạo sĩ trình bày việc Đức Phật hóa độ ba anh em Kassapa: Uruvela Kassapa, Nadī Kassapa và Gayā Kassapa cùng một ngàn đệ tử của họ. Sự kiện này có ý nghĩa lớn vì đánh dấu việc một nhóm tu sĩ khổ hạnh có ảnh hưởng mạnh trong xã hội Ấn Độ cổ đại quy hướng về Đức Phật. Chương 15: Đức Phật viếng thăm kinh thành Rājagaha trình bày việc Đức Phật đến Rājagaha, hóa độ vua Bimbisāra và tiếp nhận Trúc Lâm tinh xá. Đây là một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử Tăng đoàn, vì Trúc Lâm được xem là một trong những trú xứ đầu tiên được cúng dường cho Đức Phật và chư Tăng. Phần cuối sách là The Anudīpanī, gồm các đoạn trích dẫn và giải thích bổ sung cho nhiều chủ đề quan trọng: tiếng đồn vang công bố sự xuất hiện của Đức Phật, lời thỉnh cầu đến vị Bồ-tát thiên, việc thọ thai Bồ-tát, chuyến đi của hoàng hậu Mahāmāyā từ Kapilavatthu đến Devadaha, sự đản sanh của Bồ-tát, câu chuyện ẩn sĩ Kāladevila, lịch sử tóm tắt về dòng dõi đế vương của Bồ-tát, tám đặc tánh của giọng nói giống như Phạm thiên và ba mươi hai hảo tướng. Nhìn tổng thể, Đại Phật Sử – Tập 2 là tài liệu quan trọng để nghiên cứu cuộc đời Đức Phật Gotama theo truyền thống Theravāda. Tác phẩm không chỉ kể lại các sự kiện Phật sử, mà còn đặt từng sự kiện trong hệ quy chiếu giáo lý: Bồ-tát đạo, Ba-la-mật, Trung đạo, giác ngộ, chuyển pháp luân, thành lập Tăng đoàn và hoằng truyền giáo pháp.