Thắng Pháp Tập Yếu Luận - Tập I

Thắng Pháp Tập Yếu Luận là bản dịch và chú giải tiếng Việt tác phẩm Abhidhammatthasaṅgaha, một cương yếu quan trọng của truyền thống Thượng tọa bộ, thường được xem như cửa ngõ dẫn vào hệ thống Abhidhamma. Tác phẩm khảo sát đời sống con người trên nền tảng bốn pháp chân đế: tâm (citta), tâm sở (cetasika), sắc (rūpa) và Niết-bàn (Nibbāna), trong đó trọng tâm của tập này là sự phân tích cơ cấu, phẩm tính và tiến trình vận hành của tâm thức.

Nội dung triển khai hệ thống các loại tâm theo cảnh giới, căn nhân và tính chất đạo đức, gồm bất thiện tâm, vô nhân tâm, tịnh quang tâm, sắc giới tâm, vô sắc giới tâm và siêu thế tâm. Tác phẩm tiếp tục phân tích 52 tâm sở, xác định những tâm sở đồng sinh với từng loại tâm và trình bày mối quan hệ giữa tâm với các yếu tố tâm lý đi kèm. Phần về lộ trình tâm giải thích tiến trình nhận thức qua năm căn và ý môn, từ hữu phần, hướng tâm, tiếp thọ, suy đạc, xác định đến tốc hành tâm và đồng sở duyên tâm.

Các chương cuối đề cập trạng thái ngoài lộ trình, kiết sinh thức, nghiệp, nghiệp tướng, thú tướng, tiến trình tâm của người sắp chết và dòng tâm thức nối tiếp giữa các đời sống. Hai phụ lục Pāli–Việt và Việt–Pāli cung cấp hệ thống thuật ngữ chuyên môn, hỗ trợ người học đối chiếu nguyên bản. Bằng cách trình bày mỗi đoạn qua Pāli văn, thích văn, Việt văn và thích nghĩa, bản dịch của Thích Minh Châu vừa giữ được nền tảng văn bản học, vừa mở ra phương pháp tiếp cận rõ ràng đối với tâm lý học và triết học Phật giáo.

MỤC LỤC

I. Lời nói đầu

II. Chương một: Tâm vương (Citta)

1. Bất thiện tâm (Akusalacitta)

2. Vô nhân tâm (Ahetukacitta)

3. Tịnh quang tâm (Sobhanacitta)

4. Sắc giới tâm (Rūpāvacaracitta)

5. Vô sắc giới tâm (Arūpāvacaracitta)

6. Siêu thế tâm (Lokuttaracitta)

III. Chương hai: Các loại tâm sở (Cetasika)

Phần một: Các loại tâm sở

1. 7 Biến hành tâm sở (Sabbacittasādhāraṇa)

2. 6 Biệt cảnh tâm sở (Pakiṇṇakacetasika)

3. 14 Bất thiện tâm sở (Akusalacetasika)

4. 25 Tịnh quang tâm sở (Sobhanacetasika)

Phần hai: Những tâm sở nào đã hiện hành trong những tâm nào

1. 7 Biến hành tâm sở

2. 6 Biệt cảnh tâm sở

3. 14 Bất thiện tâm sở

4. 25 Tịnh quang tâm sở

Phần ba: Loại tâm nào có những loại tâm sở nào và bao nhiêu tâm sở

1. Với Siêu thế tâm

2. Với Đại hành tâm

3. Với Dục giới Tịnh quang tâm

4. Với Bất thiện tâm

5. Với Vô nhân tâm

IV. Chương ba: Pakiṇṇaka – Linh tinh

1. Phân loại theo thọ

2. Phân loại theo nhân

3. Phân loại theo công tác

4. Phân loại theo căn môn

5. Phân loại theo đối tượng

6. Phân loại theo trú căn

V. Chương bốn: Lộ trình của tâm (Cittavīthi)

1. Lộ trình của tâm qua năm căn

2. Lộ trình qua ý môn

3. Lộ trình của An chỉ tốc hành tâm

4. Đồng sở duyên tâm

5. Tốc hành tâm

6. Các loại chúng sanh

7. Các địa giới

VI. Chương năm: Ra ngoài lộ trình (Vīthimutta)

1. Bốn địa

2. Các loại kiết sanh thức (Paṭisandhi)

3. Thọ mạng trên sắc giới thiên

4. Thọ mạng trên vô sắc giới thiên

5. Bốn loại nghiệp

6. Nguyên nhân của chết

7. Nghiệp, nghiệp tướng và thú tướng

8. Lộ trình tâm của một người sắp chết

9. Giòng tâm thức

VII. Phụ lục

1. Phụ lục I – Pāli–Việt

2. Phụ lục II – Việt–Pāli