Những “Mùa Tâm” hòa cùng đất trời xứ Ấn

NCS. TS. Thích Nữ Tịnh Minh, Khoa Phật học, Đại học Delhi, Ấn Độ.

Những “Mùa Tâm” hòa cùng đất trời xứ Ấn

Không phải là lời cường điệu khi nói rằng thời tiết Ấn Độ mang trong mình sự khắc nghiệt rất riêng của những miền khí hậu đối lập. Ở các bang phía Bắc như thủ đô New Delhi, Uttar Pradesh hay Bihar, con người dường như sống giữa hai cực của thiên nhiên: mùa đông lạnh buốt với nhiệt độ có khi xuống đến 3 độ C, nhưng đến gần trưa lại xuất hiện những khoảng nắng ấm trải dài trên phố; mùa hè thì bỏng rát, nền nhiệt thường dao động từ 40–43 độ C, có những ngày chạm ngưỡng 50 độ C. Những cơn gió lốc mang theo bụi cát cuộn vào tận hành lang ký túc xá khiến người ta cảm nhận rõ hơn sự khắc nghiệt của đất trời nơi đây. Thế nhưng giữa cái nóng gió và bụi bặm ấy, tôi lại bắt gặp một vẻ đẹp rất khác của xứ Ấn, vẻ đẹp của sự sống âm thầm và bền bỉ. Khoảng tháng 8 hằng năm, những người làm vườn mà người dân gọi thân mật là Mālī Bhaiya bắt đầu gieo trồng hoa trên các dải phân cách, công viên và ven đường. Đến mùa xuân, cả thành phố như bừng sáng trong sắc hoa rực rỡ. Điều đặc biệt là phần lớn cây hoa đều được trồng trực tiếp xuống đất thay vì đặt trong những chậu cây trang trí ngắn hạn. Người Ấn Độ dường như dành cho cây xanh một sự tôn trọng tự nhiên và sâu sắc. Trong các buổi giao lưu văn hóa hay hội thảo khoa học, quà tặng dành cho khách mời thường không phải những vật phẩm cầu kỳ mà là một chậu cây nhỏ cùng chiếc khăn choàng truyền thống khoác nhẹ qua vai như một biểu hiện của thiện chí và sự trân trọng. Cây cổ thụ ở đây hiện diện khắp nơi, âm thầm chịu đựng nắng gắt, bụi dày và gió nóng quanh năm mà vẫn dang tán lá che chở con người. Có lần quý thầy cô trong trường nói vui với nhau rằng thật hiếm khi nhìn thấy màu xanh mướt nơi cây lá ở Delhi, bởi một cơn mưa cũng chẳng đủ để gột sạch lớp bụi phủ dày trên từng cành lá.

Hơn ba năm học tập và sinh sống tại New Delhi, cùng những chuyến hành hương qua nhiều vùng đất của Ấn Độ, điều khiến tôi nhiều lần xúc động là cách người ta cố gắng giữ lại những gốc cây cổ thụ giữa quá trình đô thị hóa. Khi làm đường hay thi công công trình, người ta chấp nhận để con đường cong đi đôi chút hơn là chặt bỏ một thân cây lớn. Những tấm tôn quây quanh công trình cũng được cắt xẻ cẩn thận để tránh làm tổn thương cành cây. Với những ai yêu thích sự thẳng tắp và hoàn mỹ, điều đó có thể làm giảm mỹ quan. Nhưng đôi khi cái đẹp không nằm ở sự hoàn hảo tuyệt đối, mà nằm ở khả năng con người biết chừa lại một khoảng cho sự sống được tiếp tục hiện hữu. Con người thường rất nhanh trong việc loại bỏ những thứ bên ngoài mình. Trong đời sống hiện đại, mọi thứ đều hướng đến sự tối ưu và tốc độ; phá bỏ thường dễ dàng hơn giữ gìn. Nhưng thật lạ, khi cần đoạn trừ chấp ngã hay chuyển hóa những tập khí tham, sân, si nơi chính mình, ta lại thấy khó khăn vô cùng.

Sống giữa những mùa thời tiết cực đoan ấy, tôi cảm nhận rõ hơn lời dạy của Đức Phật về vô thường. Không có mùa nào tồn tại mãi mãi. Cái nóng rồi cũng dịu đi, cái lạnh rồi cũng tan biến, hoa nở rồi sẽ tàn. Mọi sự vật đều vận động không ngừng. Con người đau khổ phần nhiều vì muốn níu giữ một trạng thái nào đó của cuộc đời: muốn niềm vui kéo dài, muốn tuổi trẻ ở lại, muốn mọi thứ mãi như ý mình. Nhưng thiên nhiên vẫn lặng lẽ nhắc rằng đổi thay mới là bản chất thật của thế gian này. Có lẽ chính vì mỗi cá nhân đều không tách rời khỏi thế giới nên lòng từ bi và trí tuệ trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Khi hiểu mình chỉ là một phần trong dòng vận động lớn của vũ trụ, con người sẽ biết sống nhẹ hơn với cái tôi của mình, biết mở lòng với người khác và với thiên nhiên xung quanh. Hạnh phúc lúc ấy không còn là điều gì quá lớn lao, mà có khi chỉ đơn giản là khả năng cùng nhau sống hài hòa giữa những biến động của cuộc đời.

Trong quãng thời gian sống tại ký túc xá quốc tế nữ của Đại học Delhi, tôi có một người bạn đến từ Cộng hòa Mauritius, một quốc gia nhỏ nằm giữa Ấn Độ Dương. Cô ấy theo đạo Hindu, rất hiền lành và chân thành. Khi mới gặp, cô ấy biết rất ít về Phật giáo và dường như cũng không đặc biệt quan tâm đến tôn giáo này. Những ngày đầu, chúng tôi thường trò chuyện với nhau khá nhiều. Nhờ sự kiên nhẫn của cô ấy mà khả năng giao tiếp tiếng Anh của tôi dần cải thiện hơn. Nhưng rồi tôi bắt đầu cảm thấy mệt mỏi. Là một tu sĩ, tôi yêu thích sự yên tĩnh, nhất là trong năm học đầu tiên với áp lực bài vở và những kỳ thi liên tiếp. Trong khi đó, cô ấy lại thường xuyên sang phòng tôi, đôi khi chỉ để hỏi vài chuyện nhỏ nhưng kéo dài rất lâu. Có lúc tôi vừa đi đâu về, cô ấy đã đứng trước cửa gọi tên mình. Sự quý mến của cô ấy dần khiến tôi cảm thấy mất đi khoảng không riêng cần thiết cho việc học tập và tu tập. Tôi nhớ mẹ từng nói vui rằng khi người khác làm phiền mình, đó cũng là cơ hội để mình học cách cho đi và bao dung hơn. Nhưng rồi có một ngày, tôi vẫn quyết định nói với cô ấy rằng hãy tập tự chăm sóc bản thân và đừng gọi tôi quá nhiều; tôi sẽ có mặt khi thật sự cần thiết.

Sáng hôm sau, cô ấy gặp tôi nhưng không còn vui vẻ chào hỏi như trước. Tôi nhận ra rất rõ sự buồn bã trong ánh mắt ấy và chợt thấy lòng mình không yên. Sau bữa sáng, tôi mời cô ấy sang phòng uống trà Ô Long Việt Nam, loại trà mà cô ấy rất thích. Chúng tôi ngồi lại và trò chuyện thẳng thắn với nhau. Tôi nói rằng mình thật sự cần một khoảng không yên tĩnh để học tập và làm việc, nhất là khi trở về căn phòng nhỏ sau một ngày dài. Cuộc trò chuyện hôm ấy diễn ra nhẹ nhàng, cởi mở. Và rồi chúng tôi vẫn tiếp tục là những người bạn đồng hành nơi đất khách.

Một buổi sáng nọ, cô ấy gõ cửa phòng tôi, trên tay cầm một đóa hướng dương.

Tôi hỏi:

— “Bạn tặng tôi à?”

Cô ấy mỉm cười đáp:

— “Không, tôi cúng dường Đức Phật.”

Khoảnh khắc ấy, tôi bỗng cảm thấy mọi khoảng cách về văn hóa, tôn giáo hay ngôn ngữ dường như đều trở nên rất nhỏ. Giữa đất trời xứ Ấn luôn đổi thay theo mùa, con người cũng đang đi qua những “mùa tâm” của riêng mình. Có lúc nóng nảy như mùa hạ, có lúc lạnh lẽo như mùa đông, và cũng có những khoảng thời gian tâm hồn nở hoa bình yên như mùa xuân.

Tu tập không phải là tìm cách trốn khỏi những đổi thay ấy, mà là học cách nhìn sâu vào chúng bằng sự tỉnh thức. Khi hiểu về vô thường, vô ngã và biết đặt nhẹ cái tôi của mình xuống, con người sẽ biết trân trọng hơn từng khoảnh khắc hiện tại, biết sống hài hòa hơn với trời đất và với những người xung quanh. Một ý niệm thiện lành hay một hành động xuất phát từ sự chân thành cũng đều có thể trở thành biểu hiện giản dị của tình thương và hiểu biết.

Delhi, trong những ngày hè oi ả, lòng người đôi khi lại nhớ về những cơn mưa mùa thu dịu mát; nhớ thuở Đức Phật còn tại thế, mỗi mùa mưa chư Tăng lại tụ hội an cư để quán chiếu và thanh lọc thân tâm; nhớ những con đường mùa xuân rực rỡ sắc hoa dưới những tán cây rộng lớn. Dòng đời vẫn lặng lẽ trôi qua như thế. Lại thêm một mùa Phật Đản nơi đất khách, nguyện lòng hướng về đạo tràng Pháp hội An Cư để quán chiếu tất thảy những nghịch cảnh và thuận duyên trong đời, chuyển hóa thân tâm ngày một tốt đẹp, ngõ hầu đền đáp bốn trọng ân. Và có lẽ, mùa của đất trời cũng chính là những “mùa tâm” trong mỗi con người.